DOANH NGHIỆP NÀO CẦN PHẢI THỰC HIỆN QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG ?

Doanh nghiệp có phải quan trắc môi trường không?

Đây là câu hỏi rất nhiều doanh nghiệp đặt ra khi bắt đầu rà soát hồ sơ môi trường:

“Công ty tôi có bắt buộc phải quan trắc môi trường không?”

Không ít doanh nghiệp cho rằng chỉ những nhà máy lớn, doanh nghiệp có hệ thống xử lý nước thải hoặc có phát sinh khí thải mới cần thực hiện.

Ngược lại, cũng có doanh nghiệp thực hiện quan trắc theo một danh mục cố định hàng năm nhưng không kiểm tra lại xem yêu cầu đó có còn phù hợp với tình trạng hoạt động và hồ sơ pháp lý hiện tại hay không.

Thực tế, việc doanh nghiệp có phải thực hiện quan trắc môi trường hay không cần được xem xét dựa trên loại hình hoạt động, quy mô, nguồn phát sinh chất thải, công trình bảo vệ môi trường và các yêu cầu được quy định trong hồ sơ pháp lý của cơ sở.

Vì vậy, thay vì hỏi:

“Doanh nghiệp khác có quan trắc thì công ty tôi có cần không?”

doanh nghiệp nên bắt đầu bằng câu hỏi:

“Cơ sở của tôi đang phát sinh những nguồn tác động môi trường nào và pháp luật đang yêu cầu kiểm soát những nguồn nào?”

1. Quan trắc môi trường là gì?

Hiểu đơn giản, quan trắc môi trường là quá trình đo đạc, lấy mẫu, phân tích và đánh giá các thành phần môi trường hoặc nguồn phát sinh chất thải nhằm xác định chất lượng môi trường và mức độ tác động của hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tùy từng cơ sở, nội dung quan trắc có thể liên quan đến:

• Nước thải;
• Khí thải;
• Nước mặt;
• Nước dưới đất;
• Không khí;
• Tiếng ồn;
• Độ rung;
• Các nguồn phát thải khác;
• Các thành phần môi trường khác theo yêu cầu của hồ sơ pháp lý và quy định áp dụng.

Không phải doanh nghiệp nào cũng phải quan trắc tất cả các yếu tố trên.

Danh mục cần thực hiện phải được xác định dựa trên đặc điểm thực tế của từng cơ sở.

Đây cũng là lý do doanh nghiệp không nên lấy một bảng quan trắc của nhà máy khác rồi áp dụng nguyên xi cho doanh nghiệp mình.

2. Doanh nghiệp nào cần đặc biệt quan tâm đến quan trắc môi trường?

Có thể hình dung những cơ sở có hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ phát sinh chất thải hoặc có nguy cơ tác động đến môi trường là nhóm cần đặc biệt rà soát nghĩa vụ quan trắc.

Ví dụ:

Nhóm cơ sở	Nguồn cần xem xét
Nhà máy sản xuất	Nước thải, khí thải, bụi, tiếng ồn, chất thải
Cơ sở chế biến thực phẩm	Nước thải, mùi, chất thải rắn
Nhà máy cơ khí	Khí thải, bụi, tiếng ồn, chất thải
Nhà máy hóa chất	Nước thải, khí thải, hóa chất, chất thải nguy hại
Nhà máy dệt nhuộm	Nước thải, hóa chất, bùn thải
Cơ sở sản xuất vật liệu	Bụi, khí thải, tiếng ồn, nước thải
Khu/cụm công nghiệp	Nước thải, khí thải và các nguồn phát sinh theo chức năng
Cơ sở dịch vụ có phát sinh chất thải	Xác định theo quy mô và loại hình hoạt động

Tuy nhiên, tên ngành nghề không phải là căn cứ duy nhất để kết luận doanh nghiệp có phải quan trắc hay không.

Cùng là doanh nghiệp sản xuất nhưng hai cơ sở có thể có yêu cầu hoàn toàn khác nhau do:

• Công suất khác nhau;
• Công nghệ khác nhau;
• Nguyên liệu khác nhau;
• Nguồn phát sinh khác nhau;
• Công trình xử lý khác nhau;
• Hồ sơ pháp lý khác nhau.

3. Căn cứ pháp lý nào doanh nghiệp cần xem trước khi xác định nghĩa vụ quan trắc?

Đây là phần doanh nghiệp rất dễ bỏ qua.

Khi xác định nghĩa vụ quan trắc môi trường, doanh nghiệp nên rà soát trước hết hồ sơ pháp lý môi trường của chính cơ sở.

Khung pháp lý nền tảng hiện nay gồm:

Luật Bảo vệ môi trường 2020

Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14

Nghị định 08/2022/NĐ-CP

Nghị định 08/2022/NĐ-CP

Nghị định 05/2025/NĐ-CP

Nghị định này sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 08/2022/NĐ-CP, vì vậy khi xây dựng nội dung tư vấn hoặc kế hoạch quan trắc trong năm 2026, doanh nghiệp không nên chỉ tra cứu Nghị định 08/2022/NĐ-CP mà bỏ qua các nội dung đã được sửa đổi, bổ sung.

Hồ sơ pháp lý của chính doanh nghiệp

Quan trọng hơn việc đọc một danh sách văn bản pháp luật chung là doanh nghiệp phải kiểm tra:

• Giấy phép môi trường;
• Hồ sơ môi trường đã được phê duyệt/cấp;
• Quy mô và công suất thực tế;
• Các nguồn phát sinh chất thải;
• Công trình xử lý chất thải;
• Yêu cầu quan trắc được quy định cho cơ sở.

Pháp luật là khung chung. Hồ sơ pháp lý của từng cơ sở mới là căn cứ quan trọng để xác định doanh nghiệp đang phải thực hiện những yêu cầu cụ thể nào.

4. Doanh nghiệp có Giấy phép môi trường có phải quan trắc không?

Không nên chỉ nhìn vào việc “có giấy phép môi trường” để kết luận một cách máy móc.

Doanh nghiệp cần đọc kỹ nội dung giấy phép và các yêu cầu quản lý, quan trắc, giám sát môi trường được quy định đối với cơ sở.

Đặc biệt cần kiểm tra:

Nguồn nước thải → nguồn khí thải → vị trí xả → thông số → tần suất → phương thức quan trắc/giám sát → yêu cầu báo cáo và quản lý dữ liệu.

Ví dụ:

Một nhà máy có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Doanh nghiệp không nên chỉ hỏi:

“Năm nay có cần lấy mẫu nước thải không?”

Mà cần kiểm tra:

Giấy phép môi trường của cơ sở đang quy định yêu cầu gì đối với dòng nước thải này?

Sau đó mới xây dựng kế hoạch thực hiện phù hợp

5. Có phải doanh nghiệp nào cũng quan trắc giống nhau?

CÂU TRẢ LỜI LÀ : Không.

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng doanh nghiệp cần nhớ.

Một nhà máy sản xuất thực phẩm và một nhà máy gia công kim loại chắc chắn có thể có những nguồn phát sinh khác nhau.

Ngay cả hai nhà máy cùng ngành cũng có thể khác nhau về:

• Công nghệ;
• Công suất;
• Nguyên liệu;
• Nhiên liệu;
• Hệ thống xử lý;
• Nguồn xả;
• Hồ sơ pháp lý.

Do đó, không nên sử dụng một “combo quan trắc” cố định cho tất cả doanh nghiệp.

Cách làm phù hợp hơn

Bước 1: Rà soát hồ sơ pháp lý.

Bước 2: Khảo sát hiện trạng sản xuất.

Bước 3: Xác định nguồn phát sinh.

Bước 4: Đối chiếu yêu cầu quan trắc/giám sát.

Bước 5: Xây dựng chương trình phù hợp.

6. Khi nào doanh nghiệp cần rà soát lại việc quan trắc?

Đừng đợi đến khi chuẩn bị ký hợp đồng quan trắc mới bắt đầu kiểm tra.

Doanh nghiệp nên rà soát khi có những thay đổi như:

Thay đổi	Vì sao cần rà soát?
Tăng công suất	Có thể làm thay đổi lượng chất thải phát sinh
Đổi công nghệ	Có thể phát sinh nguồn hoặc thông số mới
Đổi nguyên liệu	Có thể thay đổi thành phần chất thải
Lắp máy móc mới	Có thể phát sinh nguồn thải mới
Thay đổi nhiên liệu	Có thể ảnh hưởng đến khí thải
Cải tạo hệ thống xử lý	Có thể thay đổi đặc tính dòng thải
Mở rộng nhà xưởng	Có thể phát sinh thêm nguồn tác động
Thay đổi hồ sơ pháp lý	Yêu cầu quản lý môi trường có thể thay đổi

Một sai lầm phổ biến là:

Năm trước quan trắc thế nào thì năm nay làm y như vậy.

Trong khi hoạt động sản xuất của doanh nghiệp đã thay đổi.

7. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để xác định mình có phải quan trắc?

Trước khi liên hệ đơn vị tư vấn hoặc quan trắc, doanh nghiệp nên chuẩn bị tối thiểu:

Hồ sơ pháp lý

• Giấy phép môi trường;
• Hồ sơ môi trường hiện có;
• Các văn bản/phê duyệt liên quan;
• Báo cáo quan trắc các kỳ trước.

Hồ sơ sản xuất

• Ngành nghề;
• Công suất;
• Quy trình công nghệ;
• Nguyên liệu;
• Nhiên liệu;
• Máy móc, thiết bị.

Thông tin nguồn thải

• Nước thải;
• Khí thải;
• Chất thải rắn;
• Chất thải nguy hại;
• Các nguồn phát sinh khác.

Thông tin công trình môi trường

• Hệ thống xử lý nước thải;
• Hệ thống xử lý khí thải;
• Công trình thu gom;
• Điểm xả;
• Các thiết bị kiểm soát môi trường.

Những dữ liệu này giúp đơn vị chuyên môn không phải đoán nhu cầu của doanh nghiệp mà có thể xây dựng phạm vi công việc sát với thực tế.

8. Checklist nhanh: Doanh nghiệp của bạn có cần rà soát quan trắc môi trường?

Hãy thử trả lời:

Câu hỏi	Có	Chưa
Cơ sở có hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không?	☐	☐
Cơ sở có phát sinh nước thải không?	☐	☐
Có phát sinh khí thải/bụi/mùi không?	☐	☐
Có công trình xử lý chất thải không?	☐	☐
Doanh nghiệp có Giấy phép môi trường không?	☐	☐
Đã kiểm tra yêu cầu quan trắc trong hồ sơ môi trường chưa?	☐	☐
Nhà máy có thay đổi công nghệ/công suất gần đây không?	☐	☐
Có nguồn phát sinh mới so với kỳ trước không?	☐	☐
Đã rà soát chương trình quan trắc hiện tại chưa?	☐	☐
Doanh nghiệp có chắc danh mục quan trắc hiện tại là phù hợp không?	☐	☐

Nếu doanh nghiệp không chắc từ 2–3 câu trở lên, nên rà soát lại hồ sơ và hiện trạng trước khi triển khai quan trắc.

SGCo có thể hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào?

SGCo không chỉ tiếp nhận yêu cầu:

“Báo giá giúp tôi quan trắc môi trường.”

Mà hướng đến việc xác định doanh nghiệp thực sự cần gì trước khi triển khai.

SGCo hỗ trợ:

01. Rà soát hồ sơ môi trường

Kiểm tra các yêu cầu liên quan đến quan trắc và quản lý môi trường của cơ sở.

02. Khảo sát hiện trạng

Đánh giá ngành nghề, công nghệ, công suất, nguồn phát sinh và công trình xử lý.

03. Xác định phạm vi quan trắc

Lựa chọn nội dung, vị trí và thông số phù hợp với thực tế và yêu cầu áp dụng.

04. Đo, lấy mẫu và phân tích

Triển khai công tác quan trắc theo chương trình đã thống nhất.

05. Đánh giá kết quả

Không chỉ cung cấp con số mà giúp doanh nghiệp hiểu kết quả đang phản ánh điều gì.

06. Tư vấn giải pháp

Trường hợp phát hiện vấn đề, SGCo có thể tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp bằng các giải pháp tư vấn môi trường, xử lý nước thải và kiểm soát nguồn phát sinh.

Mục tiêu không phải là giúp doanh nghiệp “có một báo cáo quan trắc”, mà là giúp doanh nghiệp biết mình đang ở đâu và cần làm gì tiếp theo.

Doanh nghiệp nào cần thực hiện quan trắc môi trường?

Không nên trả lời câu hỏi này chỉ bằng tên ngành nghề.

Câu trả lời phải được xác định từ:

Quy mô + loại hình hoạt động + nguồn phát sinh + công trình môi trường + hồ sơ pháp lý + yêu cầu áp dụng đối với cơ sở.

Vì vậy, trước khi thuê một đơn vị thực hiện quan trắc, doanh nghiệp nên rà soát hồ sơ và hiện trạng trước.

Làm đúng ngay từ bước đầu sẽ giúp doanh nghiệp:

• Tránh quan trắc thiếu;
• Tránh quan trắc không đúng trọng tâm;
• Hạn chế chi phí không cần thiết;
• Chủ động kiểm soát nguồn phát sinh;
• Đáp ứng yêu cầu quản lý môi trường;
• Có dữ liệu phục vụ việc cải thiện hệ thống xử lý

SGCo – Giải pháp môi trường đồng hành cùng doanh nghiệp

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ CÔNG NGHỆ SÀI GÒN – SGCo

Dịch vụ:

• Quan trắc môi trường
• Quan trắc môi trường lao động
• Tư vấn môi trường
• Giấy phép môi trường
• Xử lý nước thải
• Giải pháp quản lý và kiểm soát môi trường

Hotline: 1900 1713 – 08.1900 1713
Email: info@hsevn.com.vn
Website: hsevn.com.vn

📞 Doanh nghiệp chưa chắc cơ sở của mình cần quan trắc những gì?liên hệ tại đây

Hãy gửi cho SGCo ngành nghề, quy mô sản xuất và hồ sơ môi trường hiện có. Đội ngũ chuyên môn có thể hỗ trợ doanh nghiệp rà soát nhu cầu và định hướng chương trình quan trắc phù hợp.