DOANH NGHIỆP NÀO CẦN THỰC HIỆN QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG LAO ĐỘNG?

Doanh nghiệp có bắt buộc phải quan trắc môi trường lao động?

Không ít doanh nghiệp vẫn đặt câu hỏi:

“Công ty tôi không phải ngành nghề đặc biệt nguy hiểm thì có cần quan trắc môi trường lao động không?”

Hoặc:

“Nhà máy chỉ có vài công đoạn sản xuất, không sử dụng hóa chất độc hại thì có cần thực hiện không?”

Đây là cách hiểu chưa đầy đủ.

Việc có phải thực hiện quan trắc môi trường lao động hay không không nên chỉ dựa vào tên ngành nghề hoặc quy mô doanh nghiệp, mà cần xem xét điều kiện làm việc và các yếu tố có hại thực tế tại nơi làm việc.

Theo Điều 18 Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, đối với yếu tố có hại được Bộ trưởng Bộ Y tế quy định giới hạn tiếp xúc cho phép, người sử dụng lao động phải tổ chức quan trắc môi trường lao động để đánh giá ít nhất 01 lần trong một năm.

1. Những doanh nghiệp nào cần quan trắc môi trường lao động?

Có thể hiểu đơn giản:

Nếu tại nơi làm việc tồn tại các yếu tố có hại có khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động và thuộc phạm vi phải đánh giá, doanh nghiệp cần tổ chức quan trắc theo quy định.

Những nhóm thường xuyên phát sinh nhu cầu quan trắc gồm:

Nhóm doanh nghiệp	Yếu tố thường cần quan tâm
Nhà máy cơ khí	Tiếng ồn, rung, bụi, khói hàn, kim loại, vi khí hậu
Nhà máy gỗ	Bụi gỗ, tiếng ồn, vi khí hậu
Nhà máy nhựa	Nhiệt, tiếng ồn, hơi/khí phát sinh từ công nghệ
Nhà máy sơn – hóa chất	Dung môi, hơi hóa chất, khí, bụi
Nhà máy xi măng – vật liệu xây dựng	Bụi, silica, tiếng ồn, rung
Nhà máy điện – điện tử	Điện từ trường, ánh sáng, tiếng ồn, hóa chất tùy công đoạn
Nhà máy dệt may	Tiếng ồn, bụi, vi khí hậu, ánh sáng
Nhà máy thực phẩm	Vi khí hậu, tiếng ồn, hóa chất vệ sinh, yếu tố sinh học tùy công đoạn
Kho, xưởng sản xuất	Vi khí hậu, ánh sáng, tiếng ồn và các yếu tố đặc thù
Cơ sở có công việc nặng nhọc, độc hại	Cần đánh giá điều kiện lao động và các yếu tố có hại liên quan

Điểm quan trọng: bảng trên chỉ mang tính định hướng. Không nên lấy một danh mục cố định áp dụng cho tất cả doanh nghiệp.

2. Không phải cứ “không thấy nguy hiểm” là không cần quan trắc

Một số yếu tố có hại không thể đánh giá bằng cảm quan.

Ví dụ:

• Người lao động có thể không cảm thấy tiếng ồn đã ở mức cao.
• Bụi mịn có thể không nhìn thấy bằng mắt thường.
• Hơi dung môi có thể không tạo ra khói rõ ràng.
• Vi khí hậu trong nhà xưởng có thể gây ảnh hưởng khi người lao động tiếp xúc kéo dài.
• Ánh sáng không phù hợp có thể ảnh hưởng đến khả năng quan sát và thao tác.

Vì vậy, quan trắc môi trường lao động là quá trình đo lường, phân tích và đánh giá bằng phương pháp phù hợp, chứ không phải chỉ quan sát bằng mắt.

Luật An toàn, vệ sinh lao động định nghĩa quan trắc môi trường lao động là hoạt động thu thập, phân tích và đánh giá số liệu đo lường các yếu tố trong môi trường lao động tại nơi làm việc nhằm giảm thiểu tác hại đối với sức khỏe và phòng, chống bệnh nghề nghiệp.

3. Căn cứ pháp lý doanh nghiệp cần biết

Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13

Nghị định 44/2016/NĐ-CP

Nghị định 44/2016/NĐ-CP quy định chi tiết về hoạt động quan trắc môi trường lao động.

Điều 35 yêu cầu quan trắc đầy đủ các yếu tố có hại được liệt kê trong Hồ sơ vệ sinh lao động do cơ sở lao động lập; việc quan trắc được thực hiện theo kế hoạch và trong thời gian cơ sở đang hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thông tư và quy chuẩn kỹ thuật của Bộ Y tế

Tùy yếu tố cần đánh giá, doanh nghiệp có thể phải đối chiếu với các quy chuẩn tương ứng.

• Thông tư 22/2016/TT-BYT – QCVN về chiếu sáng nơi làm việc.
• Thông tư 24/2016/TT-BYT – QCVN về mức tiếp xúc cho phép của tiếng ồn tại nơi làm việc.
• Thông tư 26/2016/TT-BYT – QCVN về vi khí hậu tại nơi làm việc.
• Thông tư 02/2019/TT-BYT – quy định QCVN về giá trị giới hạn tiếp xúc cho phép đối với bụi tại nơi làm việc.
• Thông tư 10/2019/TT-BYT – quy định QCVN về giá trị giới hạn tiếp xúc cho phép đối với 50 yếu tố hóa học tại nơi làm việc.

Doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào một thông tư duy nhất. Danh mục cần áp dụng phải được xác định từ thực tế công nghệ, nguyên liệu, thiết bị và vị trí làm việc.

4. Doanh nghiệp sản xuất nhỏ có phải quan trắc không?

Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.

Quy mô nhỏ không đồng nghĩa với không có yếu tố có hại.

Một xưởng cơ khí chỉ có 20 người vẫn có thể phát sinh:

• Tiếng ồn;
• Khói hàn;
• Bụi kim loại;
• Bức xạ nhiệt;
• Rung;
• Vi khí hậu.

Một xưởng gỗ quy mô nhỏ vẫn có thể phát sinh bụi gỗ và tiếng ồn.

Một cơ sở sơn nhỏ vẫn có thể phát sinh hơi dung môi.

Vì vậy, thay vì hỏi:

“Doanh nghiệp tôi có bao nhiêu lao động?”

nên đặt câu hỏi:

“Người lao động tại từng vị trí đang tiếp xúc với những yếu tố có hại nào?”

Đây mới là cơ sở để xây dựng chương trình quan trắc phù hợp.

5. Doanh nghiệp văn phòng có cần quan trắc như nhà máy không?

Không nên áp dụng máy móc.

Văn phòng thông thường có điều kiện lao động khác với nhà máy sản xuất. Doanh nghiệp cần căn cứ vào đặc điểm thực tế của nơi làm việc và các yếu tố có hại phát sinh để xác định nội dung cần đánh giá.

Trong khi đó, nhà xưởng, kho, khu vực sản xuất, phòng thí nghiệm, khu vực sử dụng hóa chất hoặc các vị trí có máy móc thường cần đánh giá kỹ hơn.

Quan trắc không phải là “một gói chỉ tiêu dùng cho mọi doanh nghiệp”.

6. Khi nào doanh nghiệp nên rà soát lại nhu cầu quan trắc?

Doanh nghiệp nên xem xét lại phạm vi quan trắc khi có:

• Công nghệ mới;
• Dây chuyền sản xuất mới;
• Máy móc mới;
• Nguyên liệu mới;
• Hóa chất mới;
• Mở rộng nhà xưởng;
• Thay đổi mặt bằng;
• Thay đổi vị trí làm việc;
• Kết quả quan trắc kỳ trước có chỉ tiêu vượt giới hạn;
• Phản ánh của người lao động về điều kiện làm việc.

Đây cũng là lý do SGCo không nên chỉ hỏi khách hàng:

“Năm nay anh/chị muốn đo bao nhiêu chỉ tiêu?”

Mà cần hỏi:

“Năm nay nhà máy có thay đổi gì so với năm trước?”

7. Checklist doanh nghiệp tự kiểm tra

Nội dung	Có	Chưa
Có khu vực sản xuất hoặc xưởng làm việc?	☐	☐
Có máy móc phát sinh tiếng ồn/rung?	☐	☐
Có phát sinh bụi?	☐	☐
Có sử dụng hóa chất/dung môi?	☐	☐
Có công đoạn hàn, cắt, mài, gia nhiệt?	☐	☐
Có khu vực nhiệt độ cao hoặc thông gió hạn chế?	☐	☐
Có thay đổi công nghệ trong năm?	☐	☐
Có thay đổi nguyên liệu/hóa chất?	☐	☐
Có kết quả quan trắc kỳ trước cần theo dõi?	☐	☐
Đã thực hiện quan trắc theo yêu cầu áp dụng?	☐	☐

Nếu doanh nghiệp có nhiều câu trả lời “Có” nhưng chưa xác định được phạm vi quan trắc, đây là lúc nên thực hiện một bước khảo sát và rà soát hiện trạng.

SGCo có thể hỗ trợ gì?

SGCo hỗ trợ doanh nghiệp từ bước khảo sát hiện trạng đến quan trắc và đánh giá kết quả, thay vì chỉ thực hiện đo lấy mẫu.

Quy trình có thể gồm:

Khảo sát → Rà soát Hồ sơ vệ sinh lao động → Xác định yếu tố có hại → Lập kế hoạch → Đo/lấy mẫu → Phân tích → Đánh giá → Tư vấn kiểm soát.

Mục tiêu là giúp doanh nghiệp biết mình cần quan trắc gì, tại đâu và vì sao cần quan trắc.

Bạn chưa chắc doanh nghiệp mình có thuộc đối tượng cần quan trắc môi trường lao động?

Hãy gửi cho SGCo thông tin về ngành nghề, quy mô, quy trình sản xuất và các công đoạn chính. Đội ngũ SGCo có thể hỗ trợ rà soát nhu cầu và định hướng phạm vi quan trắc phù hợp tại đây

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ CÔNG NGHỆ SÀI GÒN – SGCo

📞 Hotline: 1900 1713 – 08.1900 1713
📧 Email: info@hsevn.com.vn
🌐 Website: hsevn.com.vn